Iurisdictio Suppletiva
In Periodo Vacantiae Prolongatae Sedis Apostolicae
Tabula Materiarum:
- Introductio
– Definitio et momentum iurisdictionis suppletivae.
– Contextus vacantiae prolongatae et promissio Christi.
- Fundamenta Doctrinalia
– Ecclesia ut societas perfecta et indefectibilis.
– Origo divina iurisdictionis ecclesiasticae.
- Principium Devolutionis et Applicatio
– Devolutio auctoritatis ad episcopos catholicos.
– Basis canonica (Codex 1917, canon 209).
- Applicationes Concretae
– 4.1. Magisterium ordinarium et universale.
– 4.2. Administratio sacramentorum.
– 4.3. Iurisdictiones ecclesiasticae.
– 4.4. Electio pontificalis.
– 4.5. Triplex munus: docere, regere, sanctificare.
- Refutatio Obiectionum
– Responsiones ad criticas (conclavismus, vacantia prolongata, inutilitas, restrictio).
- Portata Theologico-Canonica
– Dimensio ordinaria et extraordinaria suppletivae.
– Accessus benignus et providentialisticus.
- Conclusio
– Synthesis iurisdictionis suppletivae ut certitudo doctrinalis.
– Fidelitas Christi Ecclesiae suae.
P.S. Obiectio: Concilium Tridentinum (sessio XXIII, canon 6)
- Introductio
Iurisdictio suppletiva est veritas certa, in lege divina et naturali radicibus fixa, quae continuitatem regiminis Ecclesiae Catholicae garantit, cum auctoritas ordinaria deficit.
In contextu vacantiae prolongatae Sedis Apostolicae, quae iam sexaginta duos annos durat ob haeresim publicam antipaparum conciliarum, haec doctrina divinam Providentiam manifestat, Ecclesiam ut societatem hierarchicam et salvificam servans.
Nam, ut docet Sanctus Robertus Bellarminus, iurisdictio ordinaria per haeresim publicam (formalem) amittitur.
« Nam priusquam depositus fuerit, (haereticus manifestus) ipso facto caret omni iurisdictione. »
« Déjà avant que l’hérétique manifeste est déposé de son office, il est privé ipso facto de toute autorité. » (De Romano Pontifice, Liber II, caput XXX, Opera Omnia, ed. Neapoli, 1857, t. I, p. 418)
Secundum promissionem Christi, Ecclesia numquam privari potest mediis necessariis ad salutem animarum. Hoc capitulum fundamenta doctrinalia iurisdictionis suppletivae examinat, eius principium devolutionis ad talem vacantiam adaptatum, applicationes concretas, obiectiones principales earumque refutationem, necnon eius portatam theologico-canonica.
Haec veritas certa ideam refutat quod vacantia prolongata sedis Romanae Ecclesiae defectioni aequivaleret, nam Christus, Caput invisibile, supplet per devolutionem ad episcopos catholicos validos et non haereticos, secundum promissionem suam: « Ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi » (Evangelium secundum Matthaeum, caput 28, versiculum 20).
- Fundamenta Doctrinalia
Ecclesia Catholica, a Domino Nostro Iesu Christo instituta, est societas perfecta, hierarchica et indefectibilis, ad salutem aeternam animarum ordinata. Omnis societas, secundum philosophiam politicam Sancti Thomae Aquinatis, auctoritatem requirit ad regendam se, alioquin in massam informem redigeretur, suae naturae contradicens (Summa Theologica, I, q. 96, a. 4).
Cardinalis Ludovicus Billot hanc necessitatem Ecclesiae confirmat:
« Ecclesia est societas divina et humana, a Christo Domino immediate instituta ad hominum salutem; atque, sicut omnis societas perfecta, indiget potestate regiminis. »
« L’Église est une société divine et humaine, instituée immédiatement par le Seigneur pour le salut des hommes ; et, comme toute société parfaite, elle a besoin d’un pouvoir de gouvernement. »
Tractatus de Ecclesia Christi, tome I, quaestio I, thesis I.
Promissio divina indefectibilitatis garantit quod Ecclesia usque ad finem temporum perseveret, etiam in periodis crisium:
« Et portae inferi non praevalebunt adversus eam. »
« Et les portes de l’enfer ne prévaudront pas contre elle. »
Evangelium secundum Matthaeum, caput 16, versiculum 18.
Sanctus Augustinus hanc veritatem explicat quod Ecclesia perpetua erit usque ad finem saeculi (De Civitate Dei, liber XX, caput 9); numquam ergo deerit societas christianorum veri cultus.
Iurisdictio ecclesiastica, origine divina, immediate a Christo provenit.
« Papa jurisdictionem suam immediate a Christo accipit; nec a Concilio, nec a Cardinalibus, nec ab ullo homine. »
« Le Pape reçoit sa juridiction immédiatement du Christ ; non d’un concile, ni des cardinaux, ni d’aucun homme. »
Sanctus Robertus Bellarminus, De Romano Pontifice, liber IV, caput 25.
Ceteri hierarchiae membra in temporibus normalibus omnem iurisdictionem a papa recipiunt.
Sed haec origo divina Ecclesiae permittit ut iurisdictionem suppleat in casu vacantiae Sedis Petri prolongatae, ad finem salvificum respondens, ut docet Sanctus Alphonsus de Liguori.
Theologia Moralis (lib. VI, n. 561 sq.) :
« Comme la confession est nécessaire au salut, l’Église, qui ne peut manquer dans ce qui est nécessaire, supplée au défaut de juridiction, toutes les fois que le fidèle n’a pas la possibilité d’accéder à un confesseur dûment approuvé. »
Haec fundamenta iurisdictionem suppletivam ut veritatem certam constituunt, non opinionem, in natura Ecclesiae, eius promissione indefectibilitatis et missione salvifica radicibus fixam.
- Principium Devolutionis et Applicatio in Vacantia Prolongata
Lex naturalis praescribit ut, cum auctoritas superior deficit, eius attributa ad inferiorem immediatum descendere debeant, in quantum necessaria sunt ad societatis superviventiam.
Cardinalis Ludovicus Billot hoc principium enuntiat:
« Lex naturalis praescribit ut, si superior auctoritas cesset aut deficiat, eiusdem attributa descendere debeant ad inferiorem immediatum, in quantum necessaria sunt ad superviventiam societatis. »
« La loi naturelle prescrit que, si l’autorité supérieure cesse ou fait défaut, ses attributs doivent descendre à l’inférieur immédiat, dans la mesure où ils sont nécessaires à la survie de la société. »
Cardinalis Ludovicus Billot, Tractatus de Ecclesia Christi, tome I, quaestio XIV, thesis XXIX.
In Ecclesia, inferior immediatus est collegium episcoporum catholicorum, valide consecratorum et non haereticorum, apostolorum successorum. Haeretici se ipsi excludunt, ut explicat Sanctus Robertus Bellarminus.
« Haeretici manifesti ipso facto separantur ab Ecclesia. »
« Les hérétiques manifestes sont séparés de l’Église ipso facto. »
De Romano Pontifice, liber II, caput 30.
Idem pro schismaticis, qui iam non sunt Ecclesiae membra.
Codex Iuris Canonici anni 1917 hanc suppletionem in casibus erroris communis vel dubii positivi et probabilis codificat.
« In errore communi aut in dubio positivo et probabili, sive iuris sive facti, jurisdictionem supplet Ecclesia pro foro tum externo tum interno. »
« En cas d’erreur commune ou de doute positif et probable, de droit ou de fait, l’Église supplée la juridiction tant pour le for externe que pour le for interne. »
Codex Iuris Canonici anni 1917, canon 209.
In vacantia Sedis Romanae sexaginta duorum annorum, haec devolutio dimensionem supernaturalem accipit, praesentia et assistentia continua Christi et Spiritus Sancti garantita.
« Ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. »
« Je suis avec vous tous les jours jusqu’à la consommation du siècle. »
Evangelium secundum Matthaeum, caput 28, versiculum 20.
Itaque devolutio episcopis catholicis permittit ut iurisdictionem necessariam recipiant ad Ecclesiam regendam in absentia papae legitimi.
- Applicationes Concretae
Iurisdictio suppletiva ad omnes functiones Ecclesiae missioni necessarias extenditur, praeter actus stricte papae reservatos, ut definitiones dogmaticas ex cathedra. Hae applicationes includunt Magisterium, sacramenta, iurisdictiones ecclesiasticas, electionem pontificalem et triplex munus Ecclesiae.
4.1. Magisterium
Magisterium ordinarium et universale (MOU) per consensum episcoporum catholicorum subsistit, etiam in periodo vacantiae prolongatae, secundum criterium Sancti Vincentii Lerinensis.
« In ipsa Catholica Ecclesia magnopere curandum est, ut id teneamus quod ubique, quod semper, quod ab omnibus creditum est. »
« Dans l’Église catholique elle-même, il faut veiller à tenir ce qui a été cru partout, toujours et par tous. »
Commonitorium, caput 2.
« ab omnibus, par tous » : si omnes episcopi in materia Ecclesiae (fidei, morum vel liturgiae) unanimes sunt et cum eo quod ubique et semper docutum est concordant, haec doctrina certa et infallibilis est. Alioquin tota Ecclesia erraret, quod impossibile est secundum promissionem Domini Nostri Iesu Christi quod portae inferi numquam contra Ecclesiam praevalebunt.
Hoc criterium garantit quod traditio fidei traditionalis persistat, infallibilitatem Ecclesiae in absentia papae servans.
4.2 Sacramenta
Suppletio validitatem sacramentorum iurisdictionem requirentium garantit, ut confessionem et matrimonium, necnon consecrationes episcopales in casu necessitatis.
Pater Timotheus Zapelena affirmat quod suppletionem iurisdictionis admittere oporteat, quae a voluntate providentiali Christi Ipsius provenit (De Ecclesia Christi, 1955).
Exempli gratia, sacramenta ab his episcopis et presbyteris administrata in Schismate Occidentali illicita et, in casu Poenitentiae, invalida (ob defectum iurisdictionis ordinariae) erant? Responsio ad hanc quaestionem in eodem opere Patris Timothei Zapelenae, S.J., invenitur:
“Vera papa erat Romanus, scilicet Urbanus VI et successores eius. Ergo potuit iurisdictionem dare etiam episcopis alterius oboedientiae (ob errorem communem fidelium cum titulo colorato).” Pater Zapelena ulterius progreditur in tractatu suo considerans qualis esset condicio si tres petitores papatus non veri papae fuissent. Respondet: “Quantum ad reliquum, si consideres hos tres papas nullos esse, admittendum est iurisdictionem suppletam (ob titulum coloratum), non ab Ecclesia, quae supremo potestate caret, sed ab Ipso Christo, qui iurisdictionem cuilibet horum antipaparum quantum necessarium contulisset.”
In hac doctrina, presbyter traditionalisticus peccata valide absolvere potest in casu dubii positivi vel erroris communis, et episcopus alium episcopum consecrare potest ad successionem apostolicam necessariam servandam.
4.3 Iurisdictiones Ecclesiasticae
Tribunalia ecclesiastica causas valide iudicant, praesertim matrimoniales, gradus hierarchicos servantes, per iurisdictionem suppletam. Hoc in eodem principio fundatur quod Ecclesia, indefectibilis cum sit, non potest esse incapax functionandi ut societas perfecta in litibus inevitabilibus quacumque aetate iudicandis.
4.4 Electio Pontificalis
In casu vacantiae prolongatae, ius papam eligendi ad episcopos catholicos redit, ut explicat Cardinalis Caietanus quod si Ecclesia in statu vacantiae prolongatae Sedis Apostolicae inveniretur:
« dicendum est quod potestas attribuendi papatum tali subiecto invenitur in Ecclesia, sub requisitis conditionibus, quia aliter Ecclesia esset in impossibili. Et in tali circumstantia, videtur quod haec potestas Ecclesiae universali remittitur per viam devolutionis, sicut in casu ubi non inveniuntur electores quos papa designasset ut Ecclesiam repraesentarent et actum electionis, necessarium ad bonum Ecclesiae ipsius, peragerent. »
Caietanus, De Comparatione Auctoritatis Papae et Concilii, caput XIII.
Sanctus Alphonsus de Liguori praecisat quod acceptatio universalis ab Ecclesia electionem validat, etiam in casu irregularitatis initialis.
Le Verità della Fede, pars tertia, cap. VIII (editio Neapolitana, 1767, p. 720) :
« Peu importe qu’un Pape ait été élu par intrigue, ou de manière non canonique ; il suffit qu’ensuite il ait été accepté par toute l’Église comme Pape, comme cela a eu lieu ; alors, par cette acceptation, il est véritablement Pape. »
4.5 Triplex Munus: Docere, Regere, Sanctificare
Iurisdictio suppletiva triplex munus Ecclesiae integraliter tegit: docendi (munus docendi), regendi (munus regendi) et sanctificandi (munus sanctificandi).
Contextus Theologicus
Triplex munus (docere, regere, sanctificare) fundamentum suum in auctoritate a Christo Petro et apostolis data invenit, qui collegium apostolicum formant, ad missionem eius redemptricam continuandam. Haec tria aspectus distincti sed interconnecti sunt, et eorum institutio in pluribus Evangelii locis identificari potest, praesertim in mandatis apostolis datis.
Textus Evangelici Pertinentes
- Munus Docendi (Docere):
Potestas docendi a Christo confertur in mandato missionario universali, ubi apostolos mittit ad docendas omnes gentes. Textus clavis est:
Matthaeus 28, 18-20:
« Et accedens Iesus locutus est eis, dicens: Data est mihi omnis potestas in caelo et in terra. Euntes ergo docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, docentes eos servare omnia quaecumque mandavi vobis. Et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. »
Explicatio: Hic Christus potestatem docendi explicite confert (docete omnes gentes), in nexu cum missione baptizandi et instruendi fideles ad servanda mandata eius. Hoc mandatum munus docendi constituit, quod transmissionem fidei et doctrinae includit.
- Munus Regendi (Regere):
Potestas regendi principaliter Petro confertur, ut apostolorum capiti, et per extensionem apostolis et successoribus eorum. Textus fundamentalis est:
Matthaeus 16, 18-19:
« Et ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Et tibi dabo claves regni caelorum; et quodcumque ligaveris super terram erit ligatum in caelis, et quodcumque solveris super terram erit solutum in caelis. »
Explicatio: « Claves regni » auctoritatem supremam regendi Ecclesiam significant, inclusivam potestatis legislendi, iudicandi et fidelium dirigendi. Potestas ligandi et solvendi Petro (et successoribus) iurisdictionem universalem confert, quae munus regendi includit.
- Munus Sanctificandi (Sanctificare):
Potestas sanctificandi a Christo confertur cum apostolis potestatem celebrandi sacramenta dat, praesertim Eucharistiam et remissionem peccatorum. Duo textus principales hic applicantur:
– Ioannes 20, 21-23:
« Dixit ergo eis iterum: Pax vobis! Sicut misit me Pater, et ego mitto vos. Hoc cum dixisset, insufflavit et dicit eis: Accipite Spiritum Sanctum. Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis; quorum retinueritis, retenta sunt. »
Explicatio: Hic locus sacramentum Poenitentiae instituit, quod elementum clavis munus sanctificandi est. Potestas remittendi vel retinendi peccata apostolis auctoritatem sacerdotalem confert ad animas sanctificandas.
– Lucas 22, 19 (institutio Eucharistiae):
« Et accepto pane, gratias egit, fregit et dedit eis dicens: Hoc est corpus meum, quod pro vobis datur; hoc facite in meam commemorationem. »
Explicatio: Institutio Eucharistiae apostolis potestatem celebrandi hoc sacramentum centrale confert, quod fideles sanctificat eos Christo uniens.
Hi loci, in perspectiva doctrinae catholicae traditionalis lecti, constituunt quod Christus Ecclesiae suae, per apostolos, auctoritatem plenam et integram contulit ad missionem salvificam perficiendam, etiam in casibus extraordinariis ubi iurisdictio suppletiva invocatur.
Haec tres functiones, essentiales naturae Ecclesiae ut societatis perfectae, etiam in absentia papae visi servantur, per devolutionem supernaturalem a Christo, Capite invisibili, operatam.
– Munus Docendi (Docere):
Hoc munus doctrinae catholicae transmissionem attinet, praesertim per Magisterium ordinarium et universale.
In periodo vacantiae prolongatae, episcopi catholici, in fide traditionali uniti, veritates revelatas docere pergunt, ut Sanctus Vincentius Lerinensis notat (Commonitorium, caput 2). Exempli gratia, doctrinam contra errores modernistas servant, infallibilitatem collectivam Ecclesiae conservantes.
Haec continuatio essentialis et necessaria est ad vitandum ne fideles veritatem ad salutem necessariam priventur. Suppletio garantit quod episcopi, apostolorum successores, hanc potestatem docendi exercent sine dependentia ab auctoritate papali visibili, secundum promissionem Christi (Evangelium secundum Matthaeum, caput 28, versiculum 20).
Historice, in crisi ariana saeculi IV, episcopi ut Sanctus Athanasius doctrinam fidelem contra haereses servaverunt, etiam in absentia subsidii papalis clari.
In Historia Ecclesiastica Sozomeni, refertur quod Eusebius Caesariensis Athanasium urgebat ut arianos in communionem reciperet, sed Athanasius categorice recusavit, commemorans quod hi qui « haeresim elaboraverunt » in Ecclesia admitti non possent.
Et Sanctus Gregorius Nazianzenus (in « Oratione 21 ») constantiam Athanasii in persecutionibus celebrat, eum « magnum veritatis defensorem » appellans, cuius passiones testimonium fidei erant.
Logica thomistica hanc functionem sustinet:
Munus docendi in traditione thomistica ut causa efficiens instrumentalis fidei bene intelligitur: non ut causa prima gratiae (quae Deus ipse est), sed ut medium quo veritas revelata hominibus praesentatur, ut fides « ex auditu » nasci possit. Haec doctrina in Summa Theologica, II-II, q. 2, a. 6 invenitur, ubi Sanctus Thomas affirmat quod doctrinae divinae docendi est « causa efficiens » fidei, id est instrumentum quod, per revelationis externam transmissionem, actum fidei possibilem reddit.
– Munus Regendi (Regere):
Hoc munus auctoritatem societatis ecclesiasticae dirigendi complectitur, inclusivam disciplinae clericalis et iudiciorum ecclesiasticorum.
In vacantia prolongata sedis supremae, iurisdictio suppletiva episcopis permittit dioeceses suas regere, potestates presbyteris delegare (exempli gratia, ad confessionem) et ordinem hierarchicum servare.
Exempli gratia, episcopus tribunal matrimoniale ad causam nullitatis iudicandam permittere potest, etiam sine mandato papali, per canonem 209 Codicis Iuris Canonici anni 1917 (dubium commune in hoc casu dubium de facto iurisdictionis esse).
Haec potestas regiminis indispensabilis est ad unitatem et visibilitatem Ecclesiae servandam, ut eius natura societatis perfectae requirit.
Vide: Billot, Tractatus de Ecclesia Christi, t. I, q. I, th. I (ed. 1909, p. 5-6):
« Atqui ut societas sit vere perfecta, oportet ut in se ipsa habeat omnia media ad suum finem consequendum necessaria. […] Ergo Ecclesia, quae est societas vere perfecta, debet habere non solum finem, sed etiam omnia media ad illum obtinendum, inter quae praecipua est potestas regiminis. »
« Or, pour qu’une société soit vraiment parfaite, il faut qu’elle possède en elle-même tous les moyens nécessaires pour atteindre sa fin. […] Donc l’Église, qui est une société vraiment parfaite, doit avoir non seulement une fin, mais aussi tous les moyens pour l’atteindre, parmi lesquels le principal est le pouvoir de gouvernement. »
Billot hanc thesin evolvit, scholastica thomistica et magisterii antecedentibus doctrinis innixus (ex. gr.: Sanctus Thomas Aquinas, Summa Theologiae II-II, q. 1, a. 10; et Leo XIII). Argumentat quod, contra societates imperfectas vel semi-perfectas (ut familiam vel statum, qui partim ab Ecclesia ad perfectionem moralem pendent), Ecclesia perfecta ex se est: in se ipsa omnia elementa necessaria (fines, media, auctoritatem supremam) ad obiectivum divinum possidet. Potestas regiminis (potestas regiminis) hic ut medium principale proponitur, hierarchiam, sacramenta et doctrinam infallibilem includens, ad fideles ad beatitudinem aeternam dirigendos. Hoc opiniones protestantes vel modernisticas refutat, quae Ecclesiam ad simplicem associationem spiritualem invisibilem limitarent.
In persecutionibus Romanis, episcopi communitates christianas sine auctoritate centrali ordinaverunt, disciplinam et ordinem servantes (De Lapsis, Sanctus Cyprianus, caput 17).
Tractatus De Lapsis Cypriani indicat quod, contra « lapsos », decisiones « casu per casum » sumptae sunt, quod synodi Carthagini convenerunt, et quod lapsorum reconciliatio « per concilia » regulata est (quamvis cum papa concorditer).
Secundum logicam thomisticam, munus regendi etiam ut causa efficiens agit, quia Ecclesiae membra ad finem communem, salutem, ordinat (Summa Theologica, Sanctus Thomas Aquinas, I-II, q. 90, a. 3).
– Munus Sanctificandi (Sanctificare):
Hoc munus administrationem sacramentorum et sacramentalium attinet, quae media ordinaria gratiae sunt.
Suppletio garantit quod sacramenta iurisdictionem requirentia, ut confessio et matrimonium, in casu dubii vel necessitatis valida maneant.
Exempli gratia, presbyter valide absolvere potest poenitentem qui falso in eius auctoritatem credit, vel episcopus alium episcopum consecrare potest ad successionem apostolicam perpetuandam, ut docet Teodorus Zapelena (De Ecclesia Christi, 1955).
Sacramentalia, ut exorcismi, etiam licite administrantur sub iurisdictione suppletiva, fini salvifico Ecclesiae respondens (Theologia Moralis, Sanctus Alphonsus de Liguori, liber VI, tractatus I, caput I).
- Dominicus Prümmer, O.P.
Manuale Theologiae Moralis, t. III, n. 507: haec citatio affirmat quod Ecclesia iurisdictionem supplet non solum ad absolutionem sacramentalem, sed etiam « in omnibus casibus in quibus bonum commune fidelium id exigat » (in omnibus casibus ubi bonum commune fidelium id exigit).
Explicat quod Ecclesia, virtute sui supremi potestatis, iurisdictionem deficientem supplet in casibus ubi ad bonum commune fidelium necessarium est.
Secundum theologiam moralem catholicam, suppletio iurisdictionis applicatur praesertim in situationibus ubi presbyter, etiam sine iurisdictione ordinaria, valide agere potest ad salutem animarum, ut in absolutione in periculo mortis:
Codex Iuris Canonici anni 1917, canon 882:
« In periculo mortis, omnes sacerdotes, quamvis non approbati ad confessiones, quoslibet poenitentes a quibusvis peccatis vel censuris valide et licite absolvunt, quamvis reservatis vel notoriis. »
Prümmer hunc principium ad alias situationes extendit ubi bonum commune id exigit, secundum doctrinam Ecclesiae.
- Noldin-Schmitt (Summa Theologiae Moralis, vol. III, n. 153):
Haec citatio indicat quod principium suppletionis ex sollicitudine Ecclesiae oritur ne fideles sine auxilio relinquantur.
Hi auctores de iurisdictione suppletiva tractant et efferent quod Ecclesia, ut mater et animarum custos, vigilat ne fideles sacramentis vel aliis gratiis ad salutem necessariis priventur. Hoc principium in finali supernaturali Ecclesiae nititur, quae salus animarum est (« salus animarum suprema lex »).
In crisibus historicis, ut persecutionibus Romanis, presbyteri sacramenta administrare perseveraverunt sine mandato formali, sanctificationem fidelium garantentes (De Lapsis, Sanctus Cyprianus, caput 17). Secundum logicam thomisticam, munus sanctificandi ut causa instrumentalis agit, quia sacramenta instrumenta sunt quibus gratia divina distribuitur (Summa Theologica, Sanctus Thomas Aquinas, III, q. 65, a. 1).
Suppletio triplicis muneris manifestatio Providentiae divinae est, nam sine ea Ecclesia ad impotentiam redigeretur, incapax docendi, regendi vel sanctificandi, quod eius missioni divinae et indefectibilitati contradiceret.
Logica thomistica hanc doctrinam sustinet: munus docendi (causa formalis), munus regendi (causa efficiens) et munus sanctificandi (causa instrumentalis) ad causam finalem salutis animarum ordinantur, praesentia Christi garantita (Evangelium secundum Matthaeum, caput 28, versiculum 20).
- Refutatio Obiectionum
- Obiectio conclavismi:
“Suppletio electiones schismaticas a coetibus isolatis fovet.”
Responsio: Suppletio collegio episcoporum catholicorum validorum et non haereticorum reservatur, non coetibus non auctorizatis, ut explicat Caietanus (De Comparatione Auctoritatis Papae et Concilii, caput XIII). Electio legitima consensum Ecclesiae universalis vel repraesentantium legitimorum requirit, unitatem garantens (Verità della Fede, Sanctus Alphonsus de Liguori, pars tertia, caput 8).
- Obiectio vacantiae prolongatae:
“Vacantia Romae sexaginta duorum annorum indefectibilitatem Ecclesiae periclitatur.”
Responsio: Christus, Caput invisibile, Ecclesiam per devolutionem ad episcopos servat, secundum promissionem suam (Evangelium secundum Matthaeum, caput 16, versiculum 18).
Exemplum historicum Magni Schismatis (1378-1417) monstrat quod Ecclesia crisibus prolongatis supervivit.
- Obiectio inutilitatis:
“Suppletio non necessaria est, nam Ecclesia sine ea functionare potest.”
Responsio: Sine suppletione, sacramenta iurisdictionem requirentia inaccessibilia fierent, missioni salvificae Ecclesiae contradicens (Theologia Moralis, Sanctus Alphonsus de Liguori, liber VI, tractatus I, caput I).
- Obiectio restrictionis:
“Suppletio ad casus particulares limitatur et ad crises universales non applicatur.”
Responsio: Si suppletio ad casus locales valida est, a fortiori ad crises globales valet, secundum logicam causarum proportionatarum.
Historia Ecclesiae monstrat quod Deus et Ecclesia magnis necessitatibus semper per media proportionata responderunt:
– In crisi ariana (saeculo IV), ubi magna pars episcopatus haeresi adhaesit, Deus defensores ut Sanctum Athanasium suscitavit, qui fidem catholicam servavit.
– Tempore Reformationis protestanticae, Concilium Tridentinum (1545-1563) responsio providentialis fuit ad doctrinam reaffirmandam et disciplinam reformandam.
- Portata Theologico-Canonica
Iurisdictio suppletiva ordinario modo (error communis vel dubium positivum, canon 209) et extraordinario (vacantia prolongata vel crisis universalis) manifestatur. Ad functiones non exclusive papales limitatur, sed sufficit ad Ecclesiam visibilem et hierarchicam servandam.
Sanctus Alphonsus de Liguori accessum benignum in dubiis commendat.
« In dubiis benigniora sunt praeferenda. »
« Dans les cas de doute, il faut préférer la solution la plus favorable. »
Theologia Moralis, liber I, tractatus I, caput IV.
Haec benignitas caritatem divinam reflectit, accessum ad sacramenta et regimen ecclesiasticum facilitans.
Dimensio providentialistica centralis est:
« Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus. »
« Voici que je suis avec vous tous les jours. »
Evangelium secundum Matthaeum, caput 28, versiculum 20.
- Conclusio
Iurisdictio suppletiva, in periodo vacantiae prolongatae Sedis Apostolicae, certitudo doctrinalis est. In lege naturali et divina nititur, a theologis et iure canonico confirmatur, et necessaria est ad indefectibilitatem Ecclesiae servandam. Triplex munus – docere, regere, sanctificare – tegens, garantit quod Ecclesia missioni suae fidelis maneat, etiam in absentia papae visi. Haec doctrina fidelitatem Christi manifestat, qui numquam portas inferi contra Sponsam suam praevalere permittit.
« Et portae inferi non praevalebunt adversus eam. »
« Les portes de l’enfer ne prévaudront pas contre elle. »
Evangelium secundum Matthaeum, caput 16, versiculum 18.
Post Scriptum
- Obiectio: Concilium Tridentinum docet (sessio XXIII, canon 6) quod hierarchia iurisdictionis (normalis) semper in Ecclesia existit.
Refutatio: Agitur de hierarchia potestatis ordinis, non iurisdictionis.
Auctor Timotheus Zapelena S.I., in opere suo « De Ecclesia Christi », Pars Altera, Apologetico Dogmatica, edito in editione altera aucta et emendata, Romae apud Aedes Universitatis Gregorianae, anno 1954, argumentum refutat quod Concilium Tridentinum (sessio XXIII, canon 6) thesin condemnaverit quod hierarchia iurisdictionis non semper existat, id est quod, secundum hoc Concilium, numquam tempus sit ubi hierarchia iurisdictionis non existat. Auctor praecisat quod Concilium de hierarchia « ordinis », potestatis ordinis, quae semper in Ecclesia existet, loquitur, non de iurisdictionis.
Concilium Tridentinum, sessio XXIII, canon 6 definit: « Si quis dixerit in Ecclesia catholica non esse hierarchiam divina ordinatione institutam, quae constat ex episcopis, presbyteris et ministris, A. S. » (Denzinger n. 966). Ubi duo notanda occurrunt: a) In hoc canone agitur tantum de potestate ordinis. Duae sunt huius asserti rationes. Primo quidem quia si ageretur de potestate iurisdictionis, vix concipitur omissio gradus supremi et primatialis divinitus constituti; deinde vero in contraria hypothesi oporteret admittere presbyteros et ministros habere iure divino potestatem iurisdictionis, id quod est inauditum in sana theologia. b) Verba « divina ordinatione » consulto sunt posita. Postulatum fuerat a nonnullis episcopis hispanis, ut, loco verborum divina ordinatione, poneretur divina institutione, quae ius divinum expressius definiunt; at reiecta fuit postulatio, ne ansa daretur falsae interpretationi de iurisdictione episcopali immediate a Christo derivata.
Docet praeterea Concilium in capite IV: « Sancta Synodus declarat, praeter ceteros ecclesiasticos gradus, episcopos, qui in apostolorum locum successerunt, ad hunc hierarchicum ordinem praecipue pertinere, et positos (sicut idem apostolus ait) a Spiritu Sancto regere Ecclesiam Dei » (Denzinger n. 960). Etiam in hoc capite agitur tantum de potestate ordinis, ut expressius deinde ostendemus. Ceterum sufficiat notare quae Patres Tridentini addunt in fine huius capitis: « haec sunt quae generaliter sacrae Synodo visum est Christi fideles de sacramento ordinis docere. His autem contraria certis et propriis canonibus in hunc, qui sequitur, modum damnare constituit ».
Traductio in Gallicum:
Le Concile de Trente, session XXIII, canon 6 définit : « Si quelqu’un dit que dans l’Église catholique il n’existe pas de hiérarchie instituée par ordination divine, laquelle consiste en évêques, prêtres et ministres, qu’il soit anathème. » (Denzinger n° 966). Sur cela, deux points doivent être notés : a) Dans ce canon, il s’agit uniquement du pouvoir d’ordre. Il y a deux raisons à cette affirmation. Premièrement, parce que si il s’agissait du pouvoir de juridiction, il est à peine concevable que l’on omette le degré suprême et primatial divinement constitué ; ensuite, dans l’hypothèse contraire, il faudrait admettre que les prêtres et les ministres possèdent de droit divin le pouvoir de juridiction, ce qui est inouï dans la saine théologie. b) Les mots « par ordination divine » ont été placés intentionnellement. Il avait été demandé par certains évêques espagnols que, au lieu des mots divina ordinatione, l’on mette divina institutione, qui définissent plus expressément le droit divin ; mais la demande fut rejetée, afin de ne pas donner prise à une fausse interprétation de la juridiction épiscopale immédiatement dérivée du Christ.
Le Concile enseigne en outre au chapitre IV : « La sainte Synode déclare que, outre les autres degrés ecclésiastiques, les évêques, qui ont succédé à la place des apôtres, appartiennent principalement à cet ordre hiérarchique, et qu’ils ont été établis (comme le dit le même apôtre) par l’Esprit Saint pour régir l’Église de Dieu. » (Denzinger n° 960). Dans ce chapitre également, il s’agit uniquement du pouvoir d’ordre, comme nous le montrerons plus expressément par la suite. Du reste, il suffit de noter ce que les Pères de Trente ajoutent à la fin de ce chapitre : « voilà ce que la sainte Synode a jugé bon d’enseigner en général aux fidèles du Christ sur le sacrement de l’ordre. Ce qui est contraire à cela, elle a décidé de le condamner de la manière suivante par des canons certains et propres. »
- Ad hoc recte intelligendum, haec clara distinctio facienda est:
Inter Hierarchiam Ordinis et Iurisdictionis in Ecclesia Catholica
Secundum Doctrinam Certam Concilii Tridentini et Primi Concilii Vaticani Ecclesia catholica inter potestatem ordinis (potestatem sacramentalem) et potestatem iurisdictionis (potestatem regiminis) distincte distinguit. Haec distinctio essentialis est ad divinam Ecclesiae institutionem intelligendam et errores vitandos. Concilium Tridentinum (1545-1563) exclusive de hierarchia ordinis tractat; primatus iurisdictionis a Primo Concilio Vaticano (1869-1870) definitur. Hic doctrina certa et fixa, verbo ad verbum ex fontibus extracta.
- Hierarchia Ordinis (Potestas Ordinis) – Concilium Tridentinum
Concilium Tridentinum definit, in sessio XXIII (De sacramento ordinis, 15 Iulii 1563), quod hierarchia divina ordinatione instituta existit, ex episcopis, presbyteris et ministris constans. Haec hierarchia exclusive ordinem sacramentalem attinet, qui semper in Ecclesia existet.
- Caput IV (Denzinger n° 960):
« Sancta Synodus declarat, praeter ceteros ecclesiasticos gradus, episcopos, qui in apostolorum locum successerunt, ad hunc hierarchicum ordinem praecipue pertinere, et positos, sicut idem apostolus ait, a Spiritu Sancto regere Ecclesiam Dei (Act. 20, 28). »
(Traductio: La sainte Synode déclare que, outre les autres degrés ecclésiastiques, les évêques, qui ont succédé à la place des apôtres, appartiennent principalement à cet ordre hiérarchique, et qu’ils ont été placés, comme le dit le même apôtre, par l’Esprit Saint pour régir l’Église de Dieu (Ac 20, 28).)
Referentia: Heinrich Denzinger – Adolf Schönmetzer S.J., Enchiridion Symbolorum definitionum et declarationum de rebus fidei et morum, n° 960 (editio 1963, p. 289).
- Canon 6 (Denzinger n° 966):
« Si quis dixerit in Ecclesia catholica non esse hierarchiam divina ordinatione institutam, quae constat ex episcopis, presbyteris et ministris, A. S. »
(Traductio: Si quelqu’un dit que dans l’Église catholique il n’existe pas de hiérarchie instituée par ordination divine, laquelle consiste en évêques, prêtres et ministres, qu’il soit anathème.)
Referentia: Idem, n° 966 (p. 291).
Explicatio (secundum Timotheum Zapelenam S.I., De Ecclesia Christi, pars altera, 1954, pp. 10-11):
– Hic canon exclusive de potestate ordinis agitur. Duae rationes:
- a) Si de iurisdictione ageretur, gradus supremus et primatialis (papa) memorandus esset – absens est.
- b) Verba « divina ordinatione » (non « institutione ») consulto posita sunt ad non implicandum ius divinum iurisdictionis. Episcopi Hispani « institutione » postulabant, sed reiectum est ad vitandam falsam interpretationem iurisdictionis episcopalis immediate a Christo derivatae.
- Hierarchia Iurisdictionis (Potestas Iurisdictionis) – Primum Concilium Vaticanum
Iurisdictio non est iure divino pro hierarchia universali, sed solum pro primatu Petri et successorum eius. Omnis alia iurisdictio derivata est et a papa dependet.
- Pastor Aeternus, cap. 3 (Denzinger n° 1821):
« Docemus […] primatum iurisdictionis in universam Dei Ecclesiam immediate et directe Beato Petro Apostolo promissum atque collatum a Christo Domino fuisse. »
(Traductio: Nous enseignons que le primat de juridiction sur toute l’Église de Dieu a été promis et conféré immédiatement et directement au bienheureux apôtre Pierre par le Christ Seigneur.)
Referentia: Idem, n° 1821 (p. 543).
- Distinctio iure divino immediato vs. mediato:
– Immediato: Solum primatus papalis cum iurisdictione universali (iure divino immediato).
– Mediato: Deus vult ut omnis iurisdictio a papa ut unico canali descendat (dependentia a Romano Pontifice).
Thomas Aquinas (Contra Errores Graecorum, cap. 32):
« Omnis iurisdictio in Ecclesia dependet a Petro et successoribus eius. »
(Traductio: Toute juridiction dans l’Église dépend de Pierre et de ses successeurs.)
Referentia: Sanctus Thomas Aquinas, Opuscula Theologica, vol. II, cap. 32 (editio Marietti, Turin, 1954, p. 318).
- Sanctus Robertus Bellarminus:
« Iurisdictio episcoporum est a Pontifice, non immediate a Christo; licet radix totius iurisdictionis sit in Christo per Petrum. »
(Traductio: La juridiction des évêques vient du Pontife, non immédiatement du Christ ; bien que la racine de toute juridiction soit dans le Christ par Pierre.)
Referentia: Robertus Bellarminus S.J., De Romano Pontifice, liv. IV, cap. 24 (editio Romae, 1611).
III. Consequentia Canonica (Codex Iuris Canonici 1917)
– Can. 329 §1: « Episcopi sunt successores Apostolorum et ex divina institutione in Ecclesia constituuntur; sed singuli dioeceses a Romano Pontifice assignantur. »
(Traductio: Les évêques sont successeurs des apôtres et sont constitués dans l’Église par institution divine ; mais les diocèses individuels sont assignés par le Pontife Romain.)
– Can. 108 §3: Nulla institutio divina pro distinctione in iurisdictione.
Conclusio
– Iure divino (iure divino immediato): Primatus papalis cum iurisdictione universali.
– Iure divino (iure divino mediato): Structura secundum quam omnis iurisdictio a papa descendit.
– Iure ecclesiastico (iure ecclesiastico): Attributio concreta episcopis et curatis.
Sine missione papali, episcopus iurisdictionem ordinariam non habet, sed solum potestatem ordinis sacramentalem. Hoc unitatem Ecclesiae garantit.
Iurisdictio suppletiva in necessitatibus eius superviventiam garantit.
Fontes:
– Conciliorum Oecumenicorum Decreta (Bononiae, 1973).
– Denzinger-Schönmetzer (1963).
– Zapelena S.I., De Ecclesia Christi (Romae, 1954).
Hic doctrina catholica certa ante annum 1963, quae iurisdictionem suppletivam ut veritatem divinam et naturalem affirmat ad Ecclesiam in temporibus crisium servandam, usque ad finem temporum.
AMDG